Okresleniem "derby" powinno sie nazywac pojedynek dwoch silnie rywalizujacych druzyn z tego samego miasta lub regionu. Dlatego tez mowienie o meczach Real-Barcelona jako derby Hiszpanii czy okreslanie meczow pomiedzy Interem a Juventusem we Wloszech jako derby Italii jest "semantycznym naduzyciem". Oczywiscie mozna wyroznic wielkie derby (np. Atletico-Real, Arsenal-Chelsea) oraz male derby (np. Atletico-Getafe, Charlton-Arsenal).
Pojecie "derby" wywodzi sie juz ze sredniowiecznej gry rozgrywanej w Anglii. Polegala ona na tym, aby jedna druzyna (liczaca kilkuset graczy) okraglym przedmiotem (przypominajacym dzisiejsza pilke) trafila w wielki glaz w ksztalcie kola drugiej druzyny. Nie istnieja zadne zapiski regul tej gry, dlatego ciezko jest stwierdzic, jakie chwyty byly w tej grze dozwolone. Wiadomo jedynie, iz oba glazy byly od siebie oddalone o skromne 4,5 kilometra. Najbardziej popularna ta gra byla w hrabstwie Derbyshire i przewaznie rywalizowaly miedzy soba cale sasiadujace wioski - tak tez etymologicznie mozna wytlumaczyc pochodzenie slowa derby.
Pierwsze pilkarskie derby zostaly rozegrane w 1866 roku w angielskim Nottingham pomiedzy Nottingham Forest i Notts County (najstarszy klub pilkarski na swiecie zarejestrowany w 1862 roku). Najwiecej spotkan derbowych rozegrano do tej pory w Szkocji pomiedzy Celtikiem a Rangers (Old Firm Derby), na drugim miejscu znajduja sie wiedenskie derby pomiedzy Austria Wieden i Rapidem. Jako ciekawostke warto wspomniec, iz rywalizacja pomiedzy Celtikiem a Rangers jest tak silna, ze glownym sponsorem obu klubow jest zawsze ta sama firma (gdyby na strojach pilkarzy Celtiku pojawila sie na przyklad reklama firmy BMW, to zaden kibic Rangersow nie kupilby takiego samochodu). Obecnie oba kluby sponsoruje browar Carling.
Jesli chodzi o derby Madrytu, tez maja one wspaniala, ponad 100-letnia tradycje. Pierwsze derby rozegrano 2 grudnia 1903 roku, i to zagrano az trzy mecze jeden po drugim. Oto ich wyniki:
Zanim powstala profesjonalna liga w Hiszpanii (1929), w rozgrywkach regionalnych w Madrycie dochodzilo czesto do zacietych pojedynkow pomiedzy Atletico a Realem. Obie druzyny spotykaly sie takze w regionalnych eliminacjach Pucharu Krola i to przewaznie w polfinalach lub finalach. Wowczas tez wytworzyl sie wyrazisty podzial w Madrycie na fanow Realu i los Rojiblancos. Dzialacze "krolewskich" nie chcieli, aby na mecze ich Realu przychodzili biedniejsi mieszkancy miasta (glownie robotnicy i mali przedsiebiorcy), wiec tak wywindowali ceny biletow, ze stac na nie bylo tylko bogatszych obywateli miasta (burzuazja i bogate mieszczanstwo). Tak wiec robotnicy zafascynowani nowa dyscyplina sportu zaczeli przychodzic na mecze Atletico (w zwiazku z tym wybudowano nowy Estadio del Metropolitano). Bilety na mecze los Colchoneros byly klika razy tansze, a poziom gry nie rzadko lepszy niz "na Realu".
Pierwsze derby w utworzonej juz lidze hiszpanskiej rozegrano 24 lutego 1929 roku, Atletico musialo w meczu wyjazdowym uznac wyzszosc lokalnego rywala i przegralo 1:2. Ostatnie lata jesli chodzi o mecze derbowe nie byly dla graczy z nad Manzanares zbytnio udane. Przewaznie mecze konczyly sie zwyciestwami "krolewskich lub remisami. Ostatnie zwyciestwo nad lokalnym rywalem pilkarze los Rojiblancos odniesli 30 pazdziernika 1999 roku, gdy po golach Hasselbainka (2x) oraz Jose Mari graczom Atletico udalo sie wygrac na Santiago Bernabeu 3:1.
